Różnice i podobieństwa występujące w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością według przepisów prawa polskiego i rosyjskiego. Na co należy zwracać uwagę?

Z uwagi na dużą popularność spółki z ograniczoną odpowiedzialnością  (sp. z o.o.) wśród krajowych i zagranicznych przedsiębiorców zarówno w Polsce jak i w Rosji, warto zastanowić się nad niektórymi z różnic i podobieństw występujących w obu systemach prawnych.

Na początku należałoby przybliżyć ogólny podział spółek w prawie polskim i rosyjskim. Polski Kodeks spółek handlowych (Ksh) wprowadza rozgraniczenie na spółki osobowe, do których należą spółki: jawna, partnerska, komandytowa i komandytowo-akcyjna, a także na spółki kapitałowe do których należą: sp. z o.o. i spółka akcyjna. Natomiast w Kodeksie cywilnym Federacji Rosyjskiej, (KcRF), został wprowadzony podział na spółki (towarzystwa) gospodarcze (ros.: «хозяйственные товарищества и общества»). Do towarzystw gospodarczych należą: towarzystwo na wierze, z uwagi na jego charakter spotykamy tłumaczenie jako spółka komandytowa (ros.: «товарищество на вере/коммандитное товарищество»); towarzystwo pełne, z uwagi na jego charakter spotykamy tłumaczenie spółka jawna (ros.: «полное товарищество»). Natomiast do spółek gospodarczych należą: spółka z ograniczoną odpowiedzialnością (ros.: «общество с ограниченной ответсвенностью»), spółka akcyjna (ros.: «акционерное общество»), spółka z dodatkową odpowiedzialnością (ros.: «обществос дополнительной ответственностью».

Z uwagi na dużą popularność spółki z ograniczoną odpowiedzialnością  (sp. z o.o.) wśród krajowych i zagranicznych przedsiębiorców zarówno w Polsce jak i w Rosji, warto zastanowić się nad niektórymi z różnic i podobieństw występujących w obu systemach prawnych.

Na początku należałoby przybliżyć ogólny podział spółek w prawie polskim i rosyjskim. Polski Kodeks spółek handlowych (Ksh) wprowadza rozgraniczenie na spółki osobowe, do których należą spółki: jawna, partnerska, komandytowa i komandytowo-akcyjna, a także na spółki kapitałowe do których należą: sp. z o.o. i spółka akcyjna. Natomiast w Kodeksie cywilnym Federacji Rosyjskiej, (KcRF), został wprowadzony podział na spółki (towarzystwa) gospodarcze (ros.: «хозяйственные товарищества и общества»). Do towarzystw gospodarczych należą: towarzystwo na wierze, z uwagi na jego charakter spotykamy tłumaczenie jako spółka komandytowa (ros.: «товарищество на вере/коммандитное товарищество»); towarzystwo pełne, z uwagi na jego charakter spotykamy tłumaczenie spółka jawna (ros.: «полное товарищество»). Natomiast do spółek gospodarczych należą: spółka z ograniczoną odpowiedzialnością (ros.: «общество с ограниченной ответсвенностью»), spółka akcyjna (ros.: «акционерное общество»), spółka z dodatkową odpowiedzialnością (ros.: «обществос дополнительной ответственностью».

Zarówno w Polsce jak i w Rosji sp. z o.o. może być utworzona przez jedną albo więcej osób w każdym celu prawnie dopuszczalnym, natomiast nie może być zawiązana wyłącznie przez inną jednoosobową sp. z o.o.

Kapitał zakładowy zarówno w polskiej jak i w rosyjskiej sp. z o.o. dzieli się na udziały, a Wspólnicy nie odpowiadają za zobowiązania spółki i jak zostało to określone w KcRF – wspólnicy niosą ryzyko strat, w związku z działalnością spółki, jedynie do wysokości posiadanych przez nich udziałów.

W myśl przepisów Ksh kapitał zakładowy w polskiej sp. z o.o. powinien wynosić co najmniej 5.000 złotych polskich, natomiast zgodnie z rosyjskimi przepisami minimalna wysokość kapitału zakładowego w sp. z o.o. wynosi 10.000 rubli rosyjskich (ok. 1.000 złotych polskich), tym samym minimalna wysokość kapitału zakładowego w rosyjskiej sp. z o.o. jest mniejsza niż w polskiej.

Do powstania spółki sp. z o.o. m.in. jest potrzebne:

Polska

Rosja

- zawarcie umowy spółki z o.o.

- przyjęcie uchwały przez zgromadzenie wspólników lub przez jedynego wspólnika o utworzeniu sp. z o.o.

- wniesienie przez wspólników wkładów na pokrycie całego kapitału zakładowego, a w razie objęcia udziału za cenę wyższą od wartości nominalnej, także wniesienie nadwyżki, z uwzględnieniem art. 158 § 1(1) Ksh, tj. w przypadku spółki, której umowę zawarto przy wykorzystaniu wzorca umownego na pokrycie kapitału zakładowego wnosi się tylko wkłady pieniężne. Pokrycie kapitału zakładowego powinno nastąpić nie później niż w terminie siedmiu dni od dnia wpisu do rejestru

 

- zawarcie umowy o zawiązaniu spółki w formie pisemnej, która powinna określać m.in. wysokość kapitału zakładowego; wartość nominalną udziałów wspólników spółki, wysokość, tryb i terminy pokrycia udziałów; zasady wspólnej działalności

- powołanie zarządu

- powołanie zarządu (jednoosobowy lub  kolegialny)

- ustanowienie rady nadzorczej lub komisji rewizyjnej, jeżeli wymaga tego ustawa lub umowa spółki

- powołanie Rady Nadzorczej lub Komisji Rewizyjnej jeśli wymaga tego ustawa lub statut spółki

- wpis do rejestru (KRS)

- uchwała o przyjęciu statutu spółki; wkłady na kapitał zakładowy powinny być pokryte, w wysokości co najmniej 50% ich wartości nominalnej przed rejestracją spółki, natomiast pełne pokrycie udziałów nie później niż w terminie jednego roku od dnia rejestracji spółki

 

- wpis do rejestru osób prawnych

 

Zgodnie z przepisami prawa rosyjskiego sp. z o.o. powinna mieć pełną nazwę i może mieć firmę skróconą w języku rosyjskim, natomiast obok nazwy firmy w języku rosyjskim może też mieć nazwę firmy pełnej i skróconej w innych językach. Firma w języku rosyjskim powinna zawierać określenie „spółka z ograniczoną odpowiedzialnością” (ros.:«общество сограниченной ответcтвенностью»), natomiast firma skrócona w języku rosyjskim powinna zawierać dodatkowo określenie „spółka z ograniczoną odpowiedzialnością” lub jej skrót w języku rosyjskim - „ООО”. Natomiast w polskim Ksh kwestię nazewnictwa ustawodawca określił w ten sposób, że firma spółki może być obrana dowolnie, powinna jednak zawierać dodatkowe oznaczenie „spółka z ograniczona odpowiedzialnością”. Dopuszczane jest używanie w obrocie skrótu „spółka z o.o.” lub „sp. z o.o.”.

Warto też zwrócić uwagę na niektóre elementy przedrejestracyjne. Polskie przepisy wyraźne wyodrębniają „sp. z o.o. w organizacji”, która powstaje z chwilą zawarcia umowy sp. z o.o. i jest reprezentowana przez zarząd albo pełnomocnika powołanego jednomyślną uchwałą wspólników. Natomiast sp. z o.o. w organizacji dopiero z chwilą wpisu do rejestru staje się sp. z o.o. i uzyskuje osobowość prawną. Odpowiedzialność sp. z o.o. w organizacji kształtuje się w ten sposób, że za zobowiązania sp. z o.o. w organizacji odpowiadają solidarnie spółka i osoby, które działały w jej imieniu. Wspólnik takiej spółki odpowiada solidarnie z podmiotami, o których mowa w zdaniu wyżej, za jej zobowiązania do wartości wniesionego wkładu na pokrycie objętych udziałów. Odpowiedzialność osób, które działały w imieniu spółki, ustaje wobec spółki z chwilą zatwierdzenia ich czynności przez zgromadzenie wspólników. Natomiast jeśli przeanalizować odpowiednią konstrukcję sp. z o.o. w organizacji w prawie rosyjskim, co prawda nie znajdziemy wprost określenia „sp. z o.o. w organizacji”, aczkolwiek podobieństwa można znaleźć. M.in. wspólnicy (założyciele) sp. z o.o. ponoszą solidarną odpowiedzialność za zobowiązania związane z jej założeniem i powstałe przed jej rejestracją, a odpowiedzialność ich przechodzi na spółkę z chwilą zatwierdzenia tych czynności przez zgromadzenie wspólników. Przy czym w tym przypadku wysokość odpowiedzialności spółki nie może być wyższa niż 1/5 wpłaconego kapitału zakładowego spółki.

Do organów spółki z o.o. zarówno w polskim i rosyjskim prawie należą:

    1. Zarząd –  w myśl przepisów Ksh  zarząd prowadzi sprawy spółki i reprezentuje spółkę. Według prawa polskiego zarząd składa się z jednego albo większej liczby członków i do zarządu mogą być powołane osoby spośród wspólników lub spoza ich grona. Członek zarządu jest powoływany i odwoływany uchwałą wspólników, jeśli w umowie spółki nie zostało określone inaczej. W rosyjskiej sp. z o.o. zarząd również może być jednoosobowy jak i kolegialny. Jednoosobowy organ wykonawczy, dalej „Jow”, którym może być dyrektor generalny, prezes i inny (ros.: «генеральный директор, президент и другие») jest powoływany uchwałą wspólników na zgromadzeniu ogólnym wspólników na czas określony w statucie spółki o ile rozstrzygnięcie tych spraw nie zostało przekazane do rady nadzorczej (ros.: «совета директоров (наблюдательного совета)»). Jow może być powołany spośród wspólników spółki jak i z poza ich grona. W charakterze Jow może być osoba fizyczna za wyjątkiem sytuacji określonej w art. 42 Ustawy Federalnej o spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością, a mianowicie, że wykonywanie funkcji Jow może być przekazane tzw. zarządcy (ros.: «управляющему»). Natomiast jeśli statut spółki przewiduje powołanie kolegialnego organu wykonawczego spółki (zarząd, dyrekcja i innych (ros.: «правление, дирекция и других»)), jego powołanie następuje na zwyczajnym zgromadzeniu wspólników, dalej „ZZW”, w ilości i na czas określony w statucie spółki. Członkiem zarządu wieloosobowego może być osoba fizyczna, nie koniecznie wspólnik spółki.
    2. Nadzór – zgodnie z przepisami Ksh prawo kontroli służy każdemu wspólnikowi. Umowa spółki może ustanowić radę nadzorczą albo komisję rewizyjną, bądź dwa te organy. Powinność ustanowienie rady nadzorczej lub komisji rewizyjnej jest przewidziane w spółkach, w których kapitał zakładowy przewyższa 500.000 złotych, a wspólników jest więcej niż dwudziestu pięciu. Rada nadzorcza sprawuje stały nadzór nad działalnością spółki we wszystkich obszarach jej działalności. Do obowiązków komisji rewizyjnej należy m.in. ocena sprawozdań zarządu z działalności spółki oraz sprawozdań finansowych, a także inne sprawy. Natomiast w prawie rosyjskim statut spółki z o.o. może przewidywać powołanie Rady Nadzorczej (ros.: «Совет директоров (Наблюдательный совет)»)/Komisji Rewizyjnej (ros.: «Pевизионная комиссия»). Do kompetencji Rady Nadzorczej należy m.in. wyznaczenie głównych kierunków działalności spółki; powołanie lub odwołanie organów wykonawczych; wyznaczenie kontroli audytorskiej; utworzenie oddziału i przedstawicielstwa spółki; zatwierdzenie (przyjęcie) wewnętrznych dokumentów spółki; a także inne sprawy przewidziane w ustawie, bądź w statucie spółki i nie należące do kompetencji Zgromadzenia wspólników i organów wykonawczych spółki. Natomiast obligatoryjne jest ustanowienie Komisji Rewizyjnej w spółkach w których liczba wspólników przekracza piętnastu. Komisja Rewizyjna m.in. dokonuje oceny sprawozdań finansowych i bilansów księgowych spółki zanim zostaną one zatwierdzone na ZZW; może przeprowadzać kontrolę działalności finansowo-gospodarczej spółki, a także inne sprawy.
    3. Zgromadzenie wspólników – w  myśl przepisów Ksh uchwały wspólników są podejmowane na zgromadzeniu wspólników. Uchwały wspólników wymaga m.in. rozpatrzenie i zatwierdzenie sprawozdania zarządu z działalności spółki, sprawozdani finansowego za ubiegły rok obrotowy, udzielenie absolutorium członkom organów spółki z wykonywanych przez ich obowiązków, a także inne sprawy. ZZW powinno odbyć się w terminie sześciu miesięcy po upływie każdego roku obrotowego. Nadzwyczajne zgromadzeni wspólników zwołuje się w wypadkach określonych w ustawie lub umowie spółki, a także gdy organy lub osoby uprawnione do zwoływania zgromadzeń uznają to za wskazane. W prawie rosyjskim ZZW (ros.: «общее собрание участников») określa się jako najwyższy organ spółki, które może być zwyczajnym, bądź nadzwyczajnym. Do kompetencji zgromadzenia wspólników należą m. in.: wyznaczenie głównych kierunków działalności spółki; zmiana statutu spółki, w tym zmiana wysokości kapitału zakładowego; powołanie zarządu, rady nadzorczej, komisji rewizyjnej lub przyjęcie uchwały o ich odwołaniu; zatwierdzenie rocznych sprawozdań i bilansów księgowych spółki; przyjęcie uchwały o podziale zysku lub pokryciu straty; jak również inne sprawy przewidziane w ustawie, bądź w statucie spółki. Kolejne ZZW przeprowadza się w terminach określonych przez statut spółki, ale nie rzadziej niż jeden raz na sześć miesięcy. ZZW, na którym mają być zatwierdzone sprawozdania i bilanse z działalności spółki powinno odbyć się nie wcześniej niż po upływie dwóch miesięcy i nie później niż po upływie czterech miesięcy po upływie każdego roku obrotowego. Nadzwyczajne zgromadzenie wspólników zwołuje się w przypadkach określonych przez statut spółki, a także w innych przypadkach jeśli wymagają tego interesy spółki, bądź wspólników.

Jeśli rozpatrzyć zakończenie bytu prawnego sp. z o.o., to do podstawowych przyczyn w prawie polskim z powodu których może dojść do rozwiązania spółki z o.o. należą: przyczyny przewidziane w umowie spółki; uchwała wspólników o rozwiązaniu spółki albo o przeniesieniu siedziby spółki za granicę, stwierdzona protokołem sporządzonym przez notariusza; ogłoszenie upadłości spółki, a także inne przyczyny przewidziane prawem. Rozwiązanie spółki następuje po przeprowadzeniu likwidacji, z chwilą wykreślenia spółki z rejestru. Natomiast w przypadku upadłości jej rozwiązanie następuje po zakończeniu postępowania upadłościowego, z chwilą wykreślenia z rejestru. W prawie rosyjskim spółka z o.o. może ulec likwidacji dobrowolnie w sposób określony w KcRF z uwzględnieniem postanowień Ustawy Federalnej o spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością i postanowień statutu. Spółka może ulec likwidacji także za uchwałą (rus: «решением») sądu na podstawach przewidzianych przez KcRF.

Podsumowując:  Na podstawie tylko cząstkowej analizy w/w konstrukcji sp. z o.o. w obydwu krajach do podstawowych różnic należy zaliczyć kwestie związane z minimalną wysokością kapitału zakładowego i terminów jego pokrycia; niektórych z elementów związanych z dokumentami założycielskimi; dotyczących przesłanek powołania organów nadzorczych, a także inne różnice formalne, konstrukcyjne i odnoszące się do funkcjonowania sp. z o.o. Natomiast podstawowych podobieństw można doszukać się w możliwościach związanych z założeniem sp. z o.o.; w niektórych elementach związanych z odpowiedzialnością, a także inne podobieństwa formalne, konstrukcyjne i dotyczące funkcjonowania sp. z o.o.

Podstawa prawna:
1.    Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2000 r. Nr 94, poz. 1037 z późn. zm.);
2.   Kodeks cywilny Federacji Rosyjskiej (część pierwsza) z dnia 30 listopada 1994 r. Nr 51-FZ (ros.: Гражданский кодекс Российской Федерации (часть первая) от 30 ноября 1994 г. № 51-ФЗ);
3.   Ustawa Federalna z dnia 8 lutego 1998 r. Nr 14-FZ o spółkach z ograniczona odpowiedzialnością (ros.: Федеральный закон от 8 февраля 1998 г. № 14-ФЗ «Об обществах с ограниченной ответственностью»).

Autor: Aleksander Gieruś (Herus) – prawnik działu wschodniego kancelarii Chałas i Wspólnicy

 

Print Friendly, PDF & Email

Comments are closed.